Graffiti luôn được xem là một trong những loại hình nghệ thuật quan trọng nhất trong 50 năm qua, dù rất nhiều người không xem nó là nghệ thuật, mà coi đó là hành vi phạm pháp.
Thật ra xét cho cùng, graffiti khi hình thành ở New York và Philadelphia vào cuối thập niên 1960 - đầu 1970, được ra đời từ việc trẻ em và thanh thiếu niên dùng bình xịt sơn để viết tên mình lên tường, lên tàu, lên tài sản của người khác mà không xin phép.
Họ vi phạm pháp luật. Có người đã đi tù vì điều đó. Và cho đến hôm nay, chuyện ấy vẫn xảy ra.
Vậy graffiti là nghệ thuật hay tội phạm? Là nghệ thuật? Hay là tội phạm? Thật ra, đây không phải là một câu hỏi đủ sâu. Tại sao graffiti lại không thể vừa là nghệ thuật, vừa là hành vi phạm pháp?
Thật ra, graffiti không sinh ra để làm nghệ thuật
Những nhân vật huyền thoại của graffiti như Taki 183 hay Cornbread hoàn toàn không có ý định tạo ra nghệ thuật. Phần lớn các writer đời đầu chưa từng bước chân vào bảo tàng, cũng chưa từng học lịch sử nghệ thuật trong trường lớp. Họ đơn giản chỉ muốn “đưa tên mình lên”.
Nhưng đó không phải là tên trên giấy khai sinh. Đó là những cái tên họ tự chọn, để tìm kiếm sự hiện diện và danh tiếng. Những cái tên mang ý nghĩa trong nội bộ văn hóa graffiti, nhưng lại mơ hồ và khiêu khích với thế giới bên ngoài. Những cái tên ấy kể về sự tồn tại của một xã hội khác, một xã hội song song đang sống trên đường phố và chiếm lấy các bức tường.
Một loại hình nghệ thuật đã sinh ra ngoài mọi khuôn khổ
Graffiti được sinh ra bên ngoài những phạm trù nghệ thuật đã trở nên cố định trong văn hóa phương Tây giữa thế kỷ 20. Nó không được “khai sinh” trong bảo tàng hay học viện, mà tự trồi lên từ đường phố.
Chính điều đó khiến graffiti trở nên quan trọng bởi nó quá mới, quá khác, đến mức không thể nhét vừa vào bất kỳ khuôn khổ có sẵn nào.
"The Birth of Graffiti" - cuốn sách lan tỏa tinh thần graffiti
Cuối năm 1972, nhiếp ảnh gia Jon Naar và nhà văn Norman Mailer được mời thực hiện một cuốn sách về graffiti. Họ lang thang khắp các con phố New York: Naar chụp ảnh, Mailer quan sát và phỏng vấn các writer.
Cuốn sách được xuất bản năm 1974 với tên The Birth of Graffiti. Nó nhanh chóng trở thành “kinh thánh” của graffiti, được chuyền tay trong cộng đồng.
Những bức ảnh của Jon Naar vừa cho thấy toàn cảnh không gian đường phố, vừa zoom cận vào từng con chữ. Chính ông đã đặt nền móng để nhiếp ảnh trở thành một phần không thể thiếu của văn hóa graffiti.
Khi chưa ai biết graffiti sẽ trở thành điều gì
Ở thời điểm đó, không ai biết graffiti rồi sẽ phát triển thành một “văn hóa graffiti”. Càng không ai hình dung rằng nó sẽ sinh ra một nhánh khác là street art, như Banksy.
Không ai biết chính xác graffiti là gì. Nhưng điều đó cũng dễ hiểu, bởi thế giới thay đổi quá nhanh, đến mức chúng ta thường chỉ nhận ra điều gì đã xảy ra khi nó đã trôi qua rồi.
Norman Mailer và việc đặt graffiti vào lịch sử Nghệ thuật
Dù là một nhà văn đầy cái tôi và từng đoạt Pulitzer, Norman Mailer đã nhìn graffiti một cách nghiêm túc. Ông đi đến các bảo tàng nghệ thuật để đặt graffiti vào bối cảnh của Nghệ thuật phương Tây, thứ nghệ thuật ông đồng thời nhìn thấy trên đường phố, trong ga tàu điện ngầm và trên các toa tàu.
Nói cách khác, ông hiểu rằng graffiti cần được xem xét trong hệ quy chiếu của Nghệ thuật.
Khi phỏng vấn writer Cay 161, Mailer nghe được câu nói:
“Cái tên chính là đức tin của graffiti.”
Ông đã đưa câu nói đó lên trang bìa sách.
Graffiti là về cái tên. Và đó cũng là lý do họ gọi mình là writer. Viết tên mình lên tường là cách bạn khẳng định sự tồn tại của bản thân.
Writer và thành phố: một cuộc đối đầu kéo dài
Mailer cũng phỏng vấn thị trưởng New York khi đó, John Lindsay, người quyết tâm xóa bỏ graffiti. Trong khoảng hai thập kỷ sau đó, câu chuyện lặp đi lặp lại: writer vẽ lên tàu, còn thành phố dùng hóa chất để xóa sạch.
Đó là một cuộc đối đầu dai dẳng!
Subway Art và thời kỳ hoàng kim của graffiti New York
Năm 1984, “kinh thánh” thứ hai của graffiti ra đời: Subway Art của Martha Cooper và Henry Chalfont. Cuốn sách ghi lại thời kỳ hoàng kim của graffiti New York, với những cái tên như Zephyr, Seen, Kase2, Dondi và Lady Pink.
Lúc này, writer đã có thể tạo nên những bố cục hoàn chỉnh bao trùm cả một toa tàu, thậm chí trải dài trên nhiều toa liên tiếp. Phong cách Wildstyle nở rộ, chữ cái bị cắt xẻ, xoắn vặn, trang trí đến mức gần như không thể đọc được.
Nhưng dù biến hóa thế nào, cái tên vẫn luôn ở đó. Bởi cái tên chính là đức tin của graffiti!
Graffiti và sự tái định nghĩa nghệ thuật trừu tượng
Nếu nghệ thuật Phục Hưng tái định nghĩa không gian, thì graffiti xuất hiện và đặt nghệ thuật vào một thứ khác là “cái tên”.
Cái tên trở thành trục của thế giới. Một quan niệm gần như mang màu sắc Kinh Thánh. Có lẽ đó là điều Mailer đã nhìn thấy.
Graffiti trở thành phong cách thị giác của Hip Hop, và Hip Hop đã mang nó đi khắp toàn cầu. Nó trở thành loại hình nghệ thuật trừu tượng đầu tiên được công chúng đại chúng chấp nhận rộng rãi.
Và tất cả những điều này thực sự đáng để suy ngẫm.
Đăng kí E-mail để cập nhật và không bỏ lỡ các thông tin mới nhất từ chúng tôi.
