Văn hóa người Da Màu đã định hình nên lịch sử nhảy múa tại Mỹ như thế nào?

Khi nhắc đến lịch sử nhảy múa Mỹ - nơi được xem là một trong những cái nôi lớn nhất của văn hóa đại chúng và sự phát triển của nhảy múa toàn cầu, nhiều người thường nghĩ ngay đến Broadway, Ballet, MTV hay những điệu nhảy từng phủ sóng khắp thế giới qua phim ảnh, truyền hình và âm nhạc.

Nhưng phía sau rất nhiều nền tảng tạo nên văn hóa giải trí hiện đại ấy lại là dấu ấn sâu đậm của cộng đồng người Mỹ gốc Phi và Latin.

Từ Jazz, Tap Dance, Rock & Roll cho đến Hip Hop, Breaking hay cả những điệu nhảy trend lan truyền trên mạng xã hội ngày nay, rất nhiều phong cách chuyển động đã được sinh ra trong các cộng đồng Da Màu trước khi bước ra sân khấu lớn và trở thành một phần quen thuộc của văn hóa toàn cầu.

Điều đặc biệt là nhảy múa đối với cộng đồng Da Màu chưa bao giờ chỉ đơn giản là “nhảy”. Đó còn là cách để họ kể chuyện, giải phóng cảm xúc, giữ kết nối cộng đồng, khẳng định bản thân và biến những khó khăn trong cuộc sống thành nghệ thuật.

Thế nhưng trong suốt nhiều năm, những đóng góp ấy lại thường bị lược bỏ khỏi các bài học lịch sử chính thống. Người ta nói nhiều về đau thương, áp bức và phân biệt chủng tộc, nhưng lại ít nhắc đến việc cộng đồng Da Màu đã tạo ra biết bao giá trị nghệ thuật làm thay đổi cách cả thế giới nghe nhạc, chuyển động và thể hiện bản thân.

Vì vậy, khi nhìn lại lịch sử nhảy múa, ta không chỉ học về cách thực hiện nó, học về các điệu nhảy. Mà còn cần hiểu vì sao văn hóa Da Màu đã trở thành một trong những nền tảng quan trọng nhất định hình văn hóa đại chúng Mỹ, và sau đó lan tỏa ảnh hưởng đến toàn thế giới.

Khi Harlem biến nhảy múa thành một cuộc cách mạng văn hóa

Khi phim ảnh tái hiện nước Mỹ những năm 1920, hình ảnh quen thuộc thường là các cô gái flapper (hình tượng những cô gái trẻ nổi loạn và hiện đại) da trắng nhảy Charleston trong những bữa tiệc xa hoa. Nhưng trên thực tế, rất nhiều điệu nhảy biểu tượng của thời kỳ này lại được sinh ra từ cộng đồng Da Màu tại khu phố Harlem, New York.

Trong các bữa tiệc đường phố và không gian sinh hoạt cộng đồng, những dancer Da Màu bắt đầu sáng tạo ra các điệu nhảy đôi để hòa cùng nhạc Jazz, cũng là dòng nhạc do chính cộng đồng của họ phát triển.

Từ đó xuất hiện những điệu nhảy như:

- Texas Tommy: Tiền thân của Lindy Hop

- Hay Charleston: Điệu nhảy tốc độ cao với những cú đá chân và đánh tay đầy năng lượng

Không chỉ là những bước nhảy vui vẻ, đó còn là biểu hiện của tinh thần tự do, sự sáng tạo và niềm vui sống trong một thời kỳ mà cộng đồng Da Màu vẫn phải đối mặt với rất nhiều bất công xã hội.

Tại những địa điểm nổi tiếng như Savoy Ballroom, dancer Da Trắng và Da Màu cùng tụ họp để nghe Jazz từ các nghệ sĩ như Duke Ellington hay Count Basie.

Chính những dancer Da Màu là người đầu tiên thử nghiệm các cú swing-out, lift và acrobatic táo bạo, tạo nên nền móng cho Lindy Hop phát triển vượt khỏi Harlem để lan rộng khắp nước Mỹ.

Từ thời kỳ này, thế giới cũng biết đến Josephine Baker - nữ nghệ sĩ với phong cách biểu diễn đầy cuốn hút và giải phóng cơ thể theo cách chưa từng xuất hiện trước đó. Những chuyển động hông đầy tự do của bà sau này cũng trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ như Beyoncé hay Shakira nhiều thập kỷ sau.

Tap Dance - điệu nhảy được tạo ra từ lịch sử và phong cách sống

Ngày nay, Tap Dance thường gắn liền với Broadway hay những bộ phim nhạc kịch cổ điển của Hollywood. Nhưng thực chất, Tap Dance đã tồn tại từ rất lâu trước khi xuất hiện trên các sân khấu lớn.

Phong cách nhảy này được hình thành từ sự giao thoa văn hóa giữa người Da Màu và nhiều cộng đồng nhập cư khác từ thế kỷ 18. Các dancer Da Màu kết hợp nhịp điệu châu Phi truyền thống với Irish Jig, những điệu nhảy dân gian và cả các nghi lễ tâm linh để tạo nên thứ ngôn ngữ bằng âm thanh của đôi chân.

Tap Dance không chỉ là kỹ thuật. Nó phản ánh chính cuộc sống và cá tính của người dancer.

Bill Robinson - người thường được xem là “cha đẻ của Tap Dance”, nổi tiếng với phong cách upright đầy thanh thoát, sử dụng nhiều cú nhảy và chuyển động thẳng người.

Trong khi đó, The Nicholas Brothers lại mang đến phong cách giàu nhịp điệu, gần mặt đất và cực kỳ giàu musicality.

Khi nhạc kịch Mỹ bắt đầu đưa nhiều câu chuyện về cộng đồng Da Màu lên sân khấu, Tap Dance cũng bước vào thời kỳ phát triển mạnh mẽ. Những đôi giày đế kim loại được sử dụng để âm thanh vang rõ hơn trong các nhà hát và phim điện ảnh.

Điều đáng nói là trước cả khi Fred Astaire hay Gene Kelly trở thành biểu tượng Tap Dance của Hollywood, các dancer Da Màu đã biểu diễn nó trên màn ảnh từ rất sớm.

Rock & Roll - khi âm nhạc và nhảy múa của người Da Màu thay đổi thế giới

Đến thập niên 1950, nhiều nghệ sĩ Da Màu bắt đầu chuyển từ các nhạc cụ truyền thống sang guitar điện, tạo nên sự pha trộn giữa Blues, Gospel, Jazz và Country để hình thành Rock & Roll.

Dù Elvis Presley thường được gọi là “Ông hoàng Rock & Roll”, nhưng phong cách âm nhạc và điệu nhảy ấy đã tồn tại trong cộng đồng Da Màu từ trước khi Elvis nổi tiếng.

Nhiều nghệ sĩ Da Trắng thời đó thường hát lại các ca khúc của nghệ sĩ Da Màu thay vì tự sáng tác. Ca khúc “Hound Dog” nổi tiếng của Elvis thực chất được phát hành đầu tiên bởi Big Mama Thornton vào năm 1952.

Những chuyển động sân khấu của Elvis cũng chịu ảnh hưởng mạnh từ nghệ sĩ Da Màu như Chuck Berry với các cú xoay hông và gập gối đặc trưng.

Trong thời kỳ này, giới trẻ Da Trắng thường tìm đến các khu phố và tụ điểm âm nhạc của cộng đồng Da Màu để học những bước nhảy mới nhất.

Điệu nhảy nổi tiếng The Twist cũng lan rộng toàn nước Mỹ sau khi người ta nhìn thấy thanh niên Da Màu nhảy theo nhạc của Hank Ballard.

Lúc này, nhảy múa bắt đầu trở thành một “cây cầu văn hóa”, nơi mà ảnh hưởng của cộng đồng Da Màu không thể tiếp tục bị phớt lờ!

Soul Train và sự bùng nổ của Street Dance

Tiếp theo, nếu phải kể đến một chương trình thay đổi hoàn toàn cách nước Mỹ nhìn về nhảy múa, đó chính là Soul Train.

Từ những năm 1970, chương trình này đưa văn hóa Da Màu, âm nhạc và street dance bước thẳng vào phòng khách của hàng triệu gia đình Mỹ.

Đây cũng là nơi khán giả lần đầu được nhìn thấy những phong cách nhảy như Locking, Popping, Party Dance, social dance,... trên sóng truyền hình quốc gia.

Locking mang tinh thần vui vẻ, tự tin và tràn đầy cá tính. Trong khi đó, tại bờ Tây nước Mỹ, các dancer Da Màu phát triển Popping bằng cách kết hợp chuyển động mềm mại với những cú hit cơ bắp đầy mạnh mẽ.

Những OG như Popin' Pete hay Don Campbell trở thành nguồn cảm hứng cho dancer trên toàn thế giới.

Ở bờ Đông, các block party Hip Hop tại South Bronx khai sinh ra Breaking - phong cách nhảy năng lượng cao với footwork, rock và power move.

Breaking không chỉ là nhảy. Nó còn giúp rất nhiều thanh niên Da Màu tìm được cách thể hiện bản thân, battle và cạnh tranh mà không cần dùng đến bạo lực.

Từ những góc phố Bronx, Breaking dần lan ra toàn thế giới và cuối cùng đã trở thành một bộ môn thi đấu Olympic tại 2024 Summer Olympics.

MTV, Music Video (MV) và kỷ nguyên những biểu tượng người Da Màu

Khi MTV ra mắt vào năm 1981, nhảy múa bước sang một thời kỳ hoàn toàn mới!

Thông qua các Video ca nhạc (MV), các phong cách chuyển động của cộng đồng Da Màu xuất hiện trong hàng triệu ngôi nhà trên khắp thế giới. Những nghệ sĩ như Michael Jackson, Janet Jackson, hay Salt-N-Pep,... đã biến nhảy múa trở thành trung tâm của văn hóa Pop.

Nhiều động tác nổi tiếng của Michael Jackson thực chất được học từ một Crew Popping huyền thoại có tên The Electric Boogaloos. Trong đó bao gồm cả backslide, mà sau này nổi tiếng với tên Moonwalk.

Ở một hướng khác, nhiều nghệ sĩ Da Màu trong giới Ballet và sân khấu truyền thống cũng đang phá bỏ những định kiến tồn tại hàng chục năm.

Debbie Allen trở thành một trong những biên đạo và đạo diễn có ảnh hưởng nhất nước Mỹ, đồng thời thành lập Debbie Allen Dance Academy để mở thêm cơ hội cho thế hệ dancer trẻ.

Hay Lauren Anderson là nữ vũ công Ballet Da Màu đầu tiên được trao vị trí diễn viên chính của Houston Ballet. Dù từng bị cho rằng cô không có “ngoại hình phù hợp với Ballet”, tài năng và sự bền bỉ của cô đã góp phần phá bỏ nhiều định kiến lâu đời trong giới Ballet.

Từ Hip Hop Party đến văn hóa toàn cầu

Trong những năm 1980 - 2000, Hip Hop party dance bắt đầu lan rộng từ các club và block party ra toàn thế giới.

Những dancer như Buddha Stretch đã mang các bước nhảy từ những buổi tiệc này lên sân khấu biểu diễn chuyên nghiệp và trong cả các Video ca nhạc.

Sau này, ông còn biên đạo cho Remember the Time của Michael Jackson, Gettin' Jiggy wit It của Will Smith,... giúp các chuyển động Hip Hop xuất hiện trên màn ảnh toàn cầu.

Từ đó, những điệu nhảy như Running Man, The Prep, Crank That, The Jerk, hay Stanky Legg,... cũng bắt đầu được xuất hiện ở trường học, câu lạc bộ và các sân khấu khắp thế giới.

Các bộ phim như House Party hay series The Fresh Prince of Bel-Air cũng cho khán giả thấy một hình ảnh khác về đời sống người Da Màu - vui vẻ, sáng tạo, thời trang và đầy năng lượng.

Ngay cả choreography trong các MV pop nổi tiếng của Britney Spears, NSYNC, và Backstreet Boys cũng được tạo ra bởi các biên đạo người Da Màu.

Vì thế, đến thời điểm này, ảnh hưởng của cộng đồng Da Màu không còn chỉ là một phần của văn hóa Mỹ nữa, mà đã trở thành thứ định hình nên văn hóa đại chúng hiện đại.

Những phong cách nhảy mới vẫn tiếp tục được sinh ra

Bước sang những năm 2000, cộng đồng Da Màu vẫn tiếp tục tạo ra những phong cách nhảy mới đầy mạnh mẽ.

Tại Los Angeles, Tight Eyez và Big Mijo tạo ra Krump - một phong cách nhảy giàu cảm xúc giúp thanh niên Da Màu thể hiện sự đau đớn, giận dữ và khát vọng vượt lên thông qua chuyển động.

Ở New York, cộng đồng Lite Feet cũng biến các toa tàu điện thành sân khấu biểu diễn với footwork tốc độ cao và những động tác bùng nổ.

Trong khi đó, Beyoncé tiếp tục đưa nhảy múa Da Màu ra toàn thế giới với những choreography mang tính biểu tượng trong các ca khúc như Crazy in Love, Single Ladies (Put a Ring on It), và Love on Top.

Còn ở lĩnh vực Ballet, Misty Copeland trở thành nữ vũ công Da Màu đầu tiên trong lịch sử được trao vị trí diễn viên chính của American Ballet Theatre.

Hành trình của cô trở thành biểu tượng cho việc dancer Da Màu có thể tồn tại và tỏa sáng trong bất kỳ phong cách nào họ lựa chọn.

Kết 

Có thể nói, lịch sử nhảy múa Mỹ sẽ không thể hoàn chỉnh nếu thiếu đi những đóng góp từ cộng đồng Da Màu.

Từ Jazz, Tap Dance, Rock & Roll cho đến Hip Hop và Street Dance hiện đại, rất nhiều điều mà thế giới xem là “văn hóa đại chúng” ngày nay thực chất được xây dựng từ sự sáng tạo, tinh thần cộng đồng và sức sống mãnh liệt của người Da Màu.

Những điệu nhảy từng được tạo ra trong các block party, khu phố hay cộng đồng nhỏ tại Mỹ giờ đây đã xuất hiện ở khắp nơi trên thế giới, từ sân khấu Olympic, MV tỷ view, TikTok cho đến các studio dance ở mọi quốc gia.

Việc hiểu được điều này không chỉ giúp chúng ta nhìn thế giới nhảy múa một cách đầy đủ hơn, mà còn là cách để ta tôn trọng những nền văn hóa đã tạo nên rất nhiều chuyển động mà chính chúng ta và cả thế giới đang yêu thích mỗi ngày.

Nguồn: Steezy